Marvel spotyka orisza: brazylijski artysta przemienia afrykańskie bóstwa w superbohaterów

Pomyślcie o „Avengersach”, amerykańskiej serii komiksów od Marvela o bandzie superbohaterów, którzy połączyli siły, by obronić świat przed złem. A teraz wyobraźcie sobie scenariusz, w którym w latach 1960. twórcy serii, Jack Kirby i Stan Lee, znajdują inspirację w mitologii Jorubów. Zamiast Iron Mana mielibyśmy wojownika Oxaguiã. Nordyckiego boga Thora, niebieskookiego blondyna, zastąpiłby równie silny, czarnoskóry Xangô, bóg sprawiedliwości — tak się składa, że on również dzierży młot. Ant-Man, kontrolujący owady, ustąpiłby miejsca Ossainowi, królowi lasu, czarownikowi i znawcy tajemnic roślin. A kim jest Kapitan Ameryka w porównaniu z Ogumem, uzbrojonym w miecz i zawsze gotowym do walki?

Na podstawie takiej właśnie wizji 30-letni brazylijski artysta Hugo Canuto w sierpniu 2016 roku przerobił klasyczną okładkę „Avengersów” #4, zastępując słynnych bohaterów oriszami (ang. Orishas, port. Orixás), bóstwami współczesnych afro-brazylijskich religii, których korzeni należy szukać w Nigerii i Beninie.[1] Hugo jest oddanym fanem Marvela i komiksów w ogóle. Pochodzi z miasta Salvador, gdzie mieszka jedna z najliczniejszych afro-brazylijskich populacji w kraju.

Canuto zatytułował swoją pracę „The Orixás”, celowo mieszając portugalski z angielskim. W dzień po tym, jak Jack Kirby skończyłby 99 lat, gdyby jeszcze żył, opublikował swój hołd na „Facebooku”.[3]

Po pozytywnych reakcjach przyjaciół (nie ukrywam, że Hugo jest również moim przyjacielem), stworzył kolejną okładkę komiksową „The Orixás”, tym razem z bogiem Xangô w roli głównej.

„I wtedy się zaczęło. Skontaktowało się ze mną wiele osób, zachwyconych pomysłem wprowadzenia tych postaci do świata komiksu”, powiedział Hugo w wywiadzie dla „Global Voices”. W listopadzie postanowił spróbować szczęścia w kampanii crowdfundingowej, mając nadzieję zebrać 12 tys. reali brazylijskich (4 tys. dolarów amerykańskich) na wydanie dwóch komiksów z serii zatytułowanej „Opowieści z Òrun Àiyé”, co w języku joruba oznacza niebo i ziemię.[3]

Pomysł na mashup estetyki pop amerykańskiego komiksu z afrykańską mitologią zyskał ogromną popularność, dzięki czemu zakładana kwota została zebrana w tydzień. Z budżetem przekraczającym jego oczekiwania, Hugo, absolwent architektury, który w 2015 r. porzucił stałą państwową posadę, by realizować swoją komiksową pasję, musiał szybko zastanowić się, jak może rozszerzyć projekt. Zaprosił do współpracy dwóch komiksowych weteranów, Marcela Kinę i Pedra Minho. Zespół zajął się poprawą jakości materiału, zwiększeniem liczby stron i ostatecznym szlifem, a także sposobami na lepsze nagradzanie lojalności fanów.

Do dzisiaj w kampanii zebrano ponad 40 tys. reali (12 tys. dolarów). Podczas gdy plakaty, każdy z innym bóstwem, sprzedają się jak świeże bułeczki, z tych pieniędzy zostanie sfinansowana publikacja dwóch 90-stronicowych albumów komiksowych, z których każdy oparty będzie na innej historii inspirowanej Itan — zbiorem mitów, opowieści i pieśni o oriszach.[4]

Jak mówi Hugo, wszystko zostanie wydane niezależnie, jak dotąd bez udziału dużych wydawnictw.

Avengersi ze stanu Bahia

Brazylia była w centrum transatlantyckiego handlu niewolnikami, zdominowanego przez Portugalczyków, zarówno przed, jak i po uzyskaniu przez nią niepodległości w 1822 roku. Sam stan Bahia, gdzie w roku 1500 po raz pierwszy wylądowali portugalscy osadnicy, przyjął ponad 1,3 mln niewolników, sprowadzonych głównie z Afryki środkowo-zachodniej oraz z Zatoki Beninu.

Ich rytuały i wierzenia przetrwały 300 lat przymusowej pracy i nieprawdopodobnej przemocy. Wierzenia te przejawiają się dzisiaj we współczesnych religiach afro-brazylijskich, takich jak candomblé i umbanda, łączących w sobie tradycje różnych afrykańskich grup etnicznych, przede wszystkim Jorubów, ale też Fonów i Bantu.

„Dla nas, mieszkańców stanu Bahia, afrykańskie wpływy na naszą kulturę sięgają poza religię. Są widoczne w naszych zwyczajach, mowie, jedzeniu. Są częścią naszej tożsamości”, mówi Hugo. „Właśnie dlatego tak bardzo chciałem stworzyć historię inspirowaną kulturą afro-brazylijską”, dodaje.

Jednak mimo zakorzenienia w kulturze stanu Bahia, religie afro-brazylijskie wciąż są niezrozumiałe dla większości brazylijskiej populacji. Często dochodzi do ich stygmatyzacji, a nawet prześladowań ze strony radykalnych ewangelików.[5]

Dla Hugo istotnym celem projektu jest uczczenie tych religijnych opowieści, które, mimo upływu czasu i znacznej odległości, stały się tak ważną częścią brazylijskiej kultury: „Uważam, że konieczne jest uhonorowanie jednego z filarów Brazylii, który niestety cierpi wskutek uprzedzeń i dyskryminacji. Wierzę, że publiczność zrozumiała to przesłanie, ponieważ odezwało się do nas wielu profesorów, którzy wypowiadali się na ten temat i chcą przybliżyć naszą sztukę swoim studentom, a także Brazylijczyków mieszkających zagranicą, którzy chcą pokazać ten aspekt naszej kultury innym. Zainteresowanie jest ogromne, również wśród tych, którzy nie praktykują afrykańskich religii.”

Afrykańskie wierzenia z pewnością dostarczają sporo materiału do opowieści o superbohaterach. Tak jak santeria i voodoo w innych krajach, również candomblé ma swój panteon. Bóstwa, znane jako orisza, rządzą siłami natury i ludzkością. Wszystkie orisza — a jest ich ponad tysiąc, jeśli weźmiemy pod uwagę praktyki religijne zarówno w Amerykach, jak i w Afryce — posiadają cechy ludzkie, walczą pomiędzy sobą o władzę, popełniają błędy i zakochują się.

Hugo zdradza, że głównym bohaterem pierwszego komiksu będzie Xangô, bóg sprawiedliwości. Według mitologii, Xangô karze kłamców, złodziei i złoczyńców. Xangô miał kolejno trzy żony, które również są oriszami: Iansã, Oxum i Obá.

Canuto, który na pomysł stworzenia komiksu wpadł, mieszkając w São Paulo, na potrzeby projektu przeniósł się z powrotem do stanu Bahia. „Zagłębiłem się w studia na temat oriszów, nie tylko czytając dzieła uznanych autorów, takich jak Pierre Verger, Edson Carneiro, José Beniste i Reginaldo Prandi, ale również odwiedzając terreiros [domy modlitw wyznawców candomblé] i rozmawiając z religijnymi przywódcami. Wszystko po to, by zrealizować ten projekt z należytym szacunkiem i troską”.

Autorstwo: Taisa Sganzerla
Tłumaczenie: Aleksandra Kling
Źródło: pl.GlobalVoices.org
Licencja: CC BY 3.0

Przypisy

[1] https://hugocanuto.com/gallery/

[2] https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1347261845307601&set=a.390565424310586.96482.100000713963106&type=3&permPage=1

[3] https://www.catarse.me/contos_de_orun_aiye_edd8

[4] https://www.facebook.com/ContosdeOrunAiye

[5] http://america.aljazeera.com/articles/2014/9/13/prejudice-againstcandombleworshippersincreasesinbrazil.html

Opublikował

Poza internetem 4 dni

Krakers

Redaktor naczelny "Krakersa" i administrator portalu Komiks.ovh.
Komentarze: 2Publikacje: 409Rejestracja: 17-11-2018

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *